Bị lừa đảo khi mua đồ án có khởi kiện đòi tiền được không?

 Dù giao dịch diễn ra trên môi trường mạng và đối tượng mua bán là những tài sản vô hình

như source code, tài khoản, file Word, PDF hay các tài liệu điện tử khác, người bị hại vẫn có quyền yêu cầu cơ quan có thẩm quyền bảo vệ quyền lợi của mình.

Theo quy định của pháp luật Việt Nam, bản chất của vụ việc không nằm ở việc tài sản bị chiếm đoạt là “ảo” hay “thật”, mà nằm ở hành vi sử dụng thủ đoạn gian dối để chiếm đoạt tiền hoặc tài sản có giá trị thực tế. Nếu người bán cố ý nhận tiền nhưng không giao đồ án, giao sai cam kết hoặc dùng các chiêu trò nhằm chiếm đoạt tiền của người mua, thì hành vi đó hoàn toàn có thể bị xử lý theo quy định của pháp luật và người bị hại có quyền khởi kiện hoặc tố giác để yêu cầu hoàn trả tài sản.

Thông thường, kẻ lừa đảo sẽ đăng tin nhận làm đồ án, bán source code hoặc tài liệu học tập với những lời quảng cáo hấp dẫn nhằm tạo lòng tin. Sau khi người mua chuyển tiền đặt cọc hoặc thanh toán toàn bộ, đối tượng có thể cắt đứt liên lạc, không bàn giao sản phẩm như cam kết, giao sản phẩm không đúng thỏa thuận hoặc cố tình trì hoãn để chiếm đoạt số tiền đã nhận.

 Lừa đảo khi mua bán đồ án trên mạng có kiện được không?

Về nguyên tắc, hành vi lừa đảo khi mua bán đồ án qua mạng hoàn toàn có thể bị khởi kiện và xử lý theo quy định của pháp luật Việt Nam. Mặc dù giao dịch được thực hiện trên môi trường Internet và đối tượng mua bán là các sản phẩm số như source code, file Word, PDF, tài khoản hoặc dữ liệu điện tử, nhưng tài sản mà người bị hại thực sự bị chiếm đoạt lại là tiền mặt hoặc tiền chuyển khoản – đây đều là tài sản được pháp luật bảo vệ.

Nói cách khác, pháp luật không xử lý vụ việc vì người mua bị mất một “đồ án điện tử” hay “source code”, mà xử lý vì đối tượng đã sử dụng thủ đoạn gian dối để chiếm đoạt tiền của người khác. Đây chính là căn cứ để xem xét trách nhiệm hình sự đối với Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản theo Điều 174 Bộ luật Hình sự năm 2015 (được sửa đổi, bổ sung năm 2017).

Tùy theo giá trị tài sản bị chiếm đoạt và tính chất, mức độ của hành vi phạm tội, người thực hiện hành vi lừa đảo có thể bị phạt cải tạo không giam giữ hoặc bị phạt tù với mức hình phạt cao nhất lên đến tù chung thân. Vì vậy, nếu bị lừa khi mua bán đồ án, người bị hại có quyền làm đơn tố giác đến cơ quan công an để yêu cầu điều tra, xử lý và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của mình.

 Dấu hiệu cấu thành hành vi lừa đảo khi mua bán đồ án

Theo Điều 174 Bộ luật Hình sự, Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản được cấu thành bởi hai yếu tố cơ bản là thủ đoạn gian dối và hành vi chiếm đoạt tài sản.

Thứ nhất, sử dụng thủ đoạn gian dối. Đây là dấu hiệu đặc trưng của tội phạm. Người phạm tội cố ý đưa ra thông tin sai sự thật nhằm tạo lòng tin để người mua tự nguyện chuyển tiền. Trong các giao dịch mua bán đồ án trên mạng, thủ đoạn gian dối thường được thể hiện dưới nhiều hình thức như:

• Đăng tin nhận làm đồ án, khóa luận hoặc bán source code với cam kết hấp dẫn nhưng thực tế không có khả năng thực hiện.
• Sử dụng hình ảnh, đánh giá hoặc phản hồi giả nhằm tạo uy tín để lừa người mua.
• Giả mạo giảng viên, sinh viên hoặc đơn vị cung cấp dịch vụ học thuật uy tín để tạo niềm tin.
• Yêu cầu chuyển tiền đặt cọc hoặc thanh toán trước rồi chặn liên lạc, không bàn giao sản phẩm hoặc giao sản phẩm hoàn toàn khác với nội dung đã cam kết.

Thứ hai, hành vi chiếm đoạt tài sản. Mục đích cuối cùng của đối tượng là chiếm đoạt tiền của người mua. Tài sản bị chiếm đoạt trong trường hợp này là tiền mặt hoặc tiền chuyển khoản, chứ không phải bản thân source code hay file đồ án. Thời điểm tội phạm hoàn thành thường được xác định khi đối tượng đã nhận được tiền và cố ý không thực hiện nghĩa vụ như thỏa thuận, đồng thời cắt đứt liên lạc hoặc có hành vi trốn tránh nhằm chiếm đoạt số tiền đó.

 Cơ sở để khởi kiện không phải là “đồ án”, mà là số tiền bị chiếm đoạt

Nói cách khác, source code, file Word hay các tài liệu điện tử chỉ là phương tiện được đối tượng sử dụng để thực hiện hành vi lừa đảo. Khi người mua chuyển tiền nhưng không nhận được đồ án theo thỏa thuận hoặc bị giao sản phẩm không đúng cam kết ngay từ đầu, thì bản chất vụ việc không còn là tranh chấp dân sự thông thường mà có thể là hành vi lừa đảo chiếm đoạt tài sản nếu chứng minh được ý định chiếm đoạt ngay từ thời điểm giao dịch.

Do đó, nếu có đầy đủ chứng cứ như tin nhắn, nội dung trao đổi, hóa đơn chuyển khoản, thông tin tài khoản nhận tiền và các tài liệu liên quan, người bị hại hoàn toàn có thể gửi đơn tố giác đến cơ quan công an để yêu cầu điều tra, xử lý người có hành vi lừa đảo theo quy định của pháp luật.

 Khả năng thu hồi tiền bị lừa đảo qua game theo quy định pháp luật

Câu trả lời là có, nhưng việc thu hồi lại số tiền đã bị chiếm đoạt trên thực tế không hề đơn giản.

Tuy nhiên, mặc dù pháp luật có cơ chế bảo vệ quyền lợi của người bị hại, khả năng thu hồi lại toàn bộ số tiền bị lừa còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố, đặc biệt là việc cơ quan điều tra có kịp thời phong tỏa dòng tiền và người phạm tội còn tài sản để thi hành án hay không.

Những khó khăn trong việc thu hồi tiền bị lừa

Thực tế cho thấy, việc lấy lại tiền sau khi bị lừa đảo qua mạng thường gặp nhiều trở ngại do phương thức hoạt động ngày càng tinh vi của các đối tượng phạm tội.

• Đối tượng nhanh chóng tẩu tán tài sản: Sau khi nhận được tiền, nhiều đối tượng lập tức chuyển qua nhiều tài khoản trung gian, rút tiền mặt hoặc sử dụng các phương thức thanh toán khác nhằm che giấu dòng tiền.
• Khó xác định danh tính người phạm tội: Các đối tượng thường sử dụng tài khoản ngân hàng mua, thuê hoặc mượn của người khác, sim rác và tài khoản mạng xã hội ảo để thực hiện hành vi lừa đảo, gây khó khăn cho quá trình điều tra.
• Khả năng thu hồi tài sản phụ thuộc vào kết quả điều tra: Nếu cơ quan chức năng kịp thời phong tỏa tài khoản hoặc kê biên tài sản của người phạm tội thì khả năng thu hồi sẽ cao hơn. Ngược lại, nếu số tiền đã bị rút hoặc tẩu tán hết thì việc thi hành án sẽ gặp nhiều khó khăn.

Cần làm gì để tăng khả năng lấy lại tiền?

Ngay khi phát hiện mình bị lừa đảo khi mua đồ án qua mạng, người bị hại nên thực hiện ngay các biện pháp sau:

• Liên hệ ngay với ngân hàng để thông báo giao dịch có dấu hiệu lừa đảo và đề nghị hỗ trợ rà soát, phong tỏa tài khoản nhận tiền (nếu còn kịp thời).
• Lưu giữ đầy đủ chứng cứ, bao gồm tin nhắn trao đổi, hợp đồng hoặc thỏa thuận (nếu có), hình ảnh bài đăng, thông tin tài khoản ngân hàng nhận tiền, hóa đơn chuyển khoản, email và các tài liệu liên quan.
• Nhanh chóng làm đơn tố giác tội phạm và nộp tại cơ quan công an có thẩm quyền để vụ việc được tiếp nhận, xác minh và điều tra theo quy định của pháp luật.

 Các biện pháp bảo vệ bản thân khi mua đồ án qua mạng

Trong bối cảnh nhu cầu mua bán đồ án, source code, khóa luận và tài liệu học tập trên Internet ngày càng phổ biến, các đối tượng lừa đảo cũng liên tục thay đổi phương thức hoạt động để chiếm đoạt tài sản. Vì vậy, phòng ngừa luôn là giải pháp hiệu quả nhất để hạn chế rủi ro.

 Tuân thủ nguyên tắc “6 KHÔNG”

Để tránh trở thành nạn nhân của các đối tượng lừa đảo khi mua đồ án qua mạng, người dùng nên ghi nhớ các nguyên tắc sau:

• KHÔNG chuyển khoản trước khi chưa xác minh rõ danh tính, uy tín của người bán hoặc đơn vị cung cấp dịch vụ.
• KHÔNG tin tưởng vào những lời quảng cáo như “đồ án đạt điểm tuyệt đối”, “cam kết bảo vệ 100%”, “có quan hệ với giảng viên” hoặc “hoàn tiền vô điều kiện” nếu không có căn cứ.
• KHÔNG giao dịch qua các tài khoản mạng xã hội mới tạo, không có thông tin xác thực hoặc thường xuyên đổi tên.
• KHÔNG cung cấp thông tin cá nhân, thông tin tài khoản ngân hàng, mã OTP hoặc mật khẩu cho bất kỳ ai.
• KHÔNG truy cập các đường link lạ, website không rõ nguồn gốc hoặc tải các tệp tin không đáng tin cậy theo yêu cầu của người bán.
• KHÔNG vì ham giá rẻ hoặc ưu đãi bất thường mà bỏ qua việc kiểm tra thông tin người bán và nội dung thỏa thuận.

 Cần làm gì khi phát hiện bị lừa?

Nếu đã chuyển tiền nhưng không nhận được đồ án hoặc phát hiện mình bị lừa đảo, bạn nên thực hiện ngay các bước sau:

• Liên hệ ngay với ngân hàng để thông báo giao dịch có dấu hiệu lừa đảo và đề nghị hỗ trợ phong tỏa tài khoản nhận tiền (nếu còn kịp thời).
• Ngừng mọi liên lạc và không chuyển thêm tiền theo bất kỳ yêu cầu nào của đối tượng lừa đảo.
• Thu thập đầy đủ chứng cứ, bao gồm tin nhắn, email, hình ảnh bài đăng, hóa đơn chuyển khoản, thông tin tài khoản ngân hàng, số điện thoại, đường link Facebook, Zalo hoặc website của đối tượng.
• Làm đơn tố giác tội phạm và gửi đến cơ quan công an có thẩm quyền để được tiếp nhận, điều tra và xử lý theo quy định của pháp luật.
• Theo dõi quá trình giải quyết vụ việc và phối hợp cung cấp thêm chứng cứ khi cơ quan điều tra yêu cầu nhằm tăng khả năng thu hồi số tiền đã bị chiếm đoạt.

Việc phát hiện và trình báo càng sớm sẽ càng tạo điều kiện cho cơ quan chức năng truy vết dòng tiền, phong tỏa tài khoản của đối tượng và nâng cao khả năng bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người bị hại.

 Kết luận

Tóm lại, bị lừa đảo khi mua đồ án qua mạng hoàn toàn có thể được pháp luật bảo vệ nếu hành vi của người bán có dấu hiệu sử dụng thủ đoạn gian dối nhằm chiếm đoạt tiền của người mua. Mặc dù đối tượng giao dịch là source code, file Word, PDF, tài liệu học tập hoặc các sản phẩm số khác, nhưng cơ sở để xử lý không nằm ở giá trị của các sản phẩm này mà nằm ở hành vi gian dối nhằm chiếm đoạt tài sản thực tế, cụ thể là tiền mặt hoặc tiền chuyển khoản.

Do đó, nếu người bán cố ý nhận tiền nhưng không giao đồ án, giao sản phẩm không đúng cam kết ngay từ đầu hoặc có hành vi cắt đứt liên lạc để chiếm đoạt số tiền đã nhận, thì tùy từng trường hợp, hành vi này có thể bị xem xét xử lý về Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản theo Điều 174 Bộ luật Hình sự năm 2015 (được sửa đổi, bổ sung năm 2017).